دهه‌هاى چهارم و پنجم قرن پيش نظر دانشوران را دربارهء ابو الفدا به نسبت زياد تعديل كرده بود ياد كرد و چنان شد كه ترجمهء كتاب در دههء نهم آن قرن ، به سبب چاپ آثارى مهمتر از اثر ابو الفدا ، كهنه به نظر مىرسيد . ولى اين ملاحظات ارزش ترجمه را نمىكاهد . زيرا يكى از ترجمه‌هاى خوب اين رشته است و پيوسته اهمّيّت خود را حفظ خواهد كرد ، چه اثر مستقلى را كه در تكامل علوم عرب و غير عرب نقشى نه كوچك داشته به صورت كامل به دسترس ما مىنهد . مقدّمهء عمومى رنو چنان كه در مقدّمهء همين كتاب گفتيم اهمّيّت فوق العاده دارد ، نه از اين جهت كه يك قرن پيش ابو الفدا و جغرافياى او را به طور اساسى و محقّقانه معرفى كرده ، بلكه از اين رو كه طى دهها سال تنها بررسى كلّى در تاريخى جغرافياى عربى و تا حدّى فارسى و تركى بود ؛ كه تاكنون تحقيق ديگرى جاى آن را نگرفته است . با وجود پيشرفتى كه علم در دوران پس از تنظيم مقدّمه داشته و با وجود تغيير كامل قيافهء عمومى بعضى از دورانهاى تاريخى و بعضى از موارد ، هنوز هم اين اثر با توجّه به مدّتى كه از تاريخ آن مىگذرد بتقريب مرجع اساسى براى معرفى همهء آثار جغرافيايى اسلامى است . اين اثر علمى كه از جملهء جالبترين كارهاى عربشناسى اروپاس با نام ابو الفدا ، كه به طور نامستقيم عامل پيدايش آن بوده است ، پيوسته خواهد بود . چنان كه مكرّر گفته‌ايم ، در اين دوران نوشته‌هاى جغرافيايى در مناطق واقع در شرق شام زمينهء مناسبى نداشت ، ولى در عوض درست در همين اوقات نوشته‌هاى جغرافيايى در زبان فارسى به اوج رسيد . اين قضيّه را از مطالعهء جامع التواريخ رشيد الدّين معروف معلوم توان كرد كه اگر چه يك اثر تاريخى صرف است ، در عين حال آن را يك كتاب جغرافياى تاريخى مىتوان شمرد . 88 ابو الفضل رشيد الدّين در اصل طبيب بود . ولادت وى در حدود سال 1247 / 645 ه . در خاندانى يهودى از شهر همدان رخ داد . به سبب حرفهء طبابت ، از روزگار آباقا خان به دربار ايلخانيان مغول ايران تقرّب يافت و اين نفوذ همچنان به جا ماند تا به دوران غازان و الجايتو كه در واقع وزير اوّل آن دو بود . ولى با مرگ ايلخان الجايتو ، رشيد الدّين به سبب دسيسه‌هاى دشمنان ، كه به دست آويز نژاد يهودى او انجام مىگرفت ، به سال 1318 / 718 ه . اعدام شد . تأليف اين اثر بزرگ كه رشيد الدّين در كار آن از تجربهء تنى چند از دانشوران كمك گرفت و به همين جهت زمانى به سرقت ادبى متهم شد ، حدود سال 1300 / 700 ه . آغاز شد و به سال 1311 / 710 ه . انجام يافت . كتاب ، چنان كه مىدانيم ، مشتمل بر دو قسمت است ؛ اوّلى به تاريخ مغول اختصاص دارد كه آن نيز به نوبهء خود دو قسمت است كه يكى از تاريخ قبايل مغول سخن دارد و از فروع و انساب و اساطيرشان توضيحات مفصّل مىدهد ، و قسمت دوّم تاريخ مغول را از چنگيزخان تا غازان نقل مىكند . و قسمت ديگر كتاب چيزى مانند تاريخ عمومى است ؛ آن